25 Şubat 2018

Malazgirt'ten Önce Malazgirt: Sultan Tuğrul'u Uğraştıran Şehir



Malazgirt'ten Önce Malazgirt: Sultan Tuğrul'u Uğraştıran Şehir



Selçuklular'ı gösteren bir minyatür
                1071 tarihini hepimiz biliriz. Meşhur Malazgirt Savaşı… Bir kısmımız Türkler’in 1071 öncesinde de Anadolu içlerinde olduğunu bilir. Hatta Avrupa Hunları döneminde dahi Anadolu’dan Türkler’in geçtiği bilinir. Fakat biz bu kadar geriye gitmeyeceğiz. Büyük Selçuklu Devleti’nin ilk yıllarında, Sultan Tuğrul döneminde yaşanmış olan ve detayının Bizans kaynaklarında (Özellikle de Urfalı Mateos’ta) verildiği bir olaydan bahsedeceğiz.


Anadolu’da Türk Akınları


Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulduktan sonra hızla genişlemeye başlamıştı. Bunun sonucu olarak da daha önce Çağrı Bey’in önerdiği üzere Tuğrul Bey, yüzünü batıya çevirmiş ve iç karışıklıklarla boğuşmaktan dolayı askeri açıdan zor durumda olan Bizans topraklarına doğru akınlar yapılmaya başlandı. Bunun doğal bir sonucu olarak Bizans ile karşı karşıya gelindi ve 1048-1049’da Pasinler Savaşı yaşandı. Tabii iki devleti savaşa götüren süreçlerden biri de Selçuklu sultanına bağlı bazı Türkmen grupların Anadolu içlerinde ve hatta Kuzey Irak’ta yaptığı yağma faaliyetlerinin de etkisi vardı. Sonuç olarak savaşı Selçuklular kazandı ve her savaş sonrası olduğu üzere bir anlaşma yapılmak istendi. Bu anlaşmaya göre; bugün neresi olduğu halen daha tartışmalı olan Bizans İstanbul’undaki Arap Camii’nin onarılması ve dönemin şartları için oldukça önemli bir hamle olarak da daha önce bu camide Şii Fatımiler adına okunan hutbenin bundan sonra sırasıyla Abbasi halifesi ve Selçuklu sultanı adına okunması kararlaştırıldı. Bunun dışında yine bizim açımızdan önemli bir madde olarak mihraba Sultan Tuğrul’un hakimiyet alameti olarak kullandığı ok ve yay işaretleri konacaktı. Fakat buraya kadar Bizans tarafından kabul edilen anlaşma, daha önce Abbasi Halifeliğine ödenen yıllık verginin Sultan Tuğrul’a ve dolayısıyla Büyük Selçuklu Devleti’ne ödenmesi maddesi nedeniyle çıkmaza girdi. Bizans bu teklifi kabul etmedi ve Selçuklu elçisini geri gönderdi. Bunun neticesinde Selçuklu akınları yeniden başladı. Zaten Bizans imparatoru da bunu tahmin etmiş, önlem olarak da doğudaki kalelerin tamiratını ve ordunun güçlendirilmesini emretmişti. Fakat bu esnada Selçuklu şehzadelerinden ve Sultan Tuğrul’un üvey kardeşi olan İbrahim Yınal isyan etti. Bu da akınların kesintiye uğramasına sebep oldu.

Anadolu’daki Selçuklu Sultanı

Selçuklu ordusunu gösteren bir çizim

Sultan Tuğrul, ilk iş olarak kardeşi İbrahim Yınal’ın isyanını bastırdı. İç tehlikeyi bertaraf ettikten sonra da Bizans ile yarım kalan işi bu defa bizzat ele almak ve tamamlamak istemiş olacak ki, 1054 yılında büyük bir orduyla Anadolu seferine çıkmaya karar verdi. Bölgedeki hakimiyetini sağlamlaştırmak ve elbette ki ganimet elde etmek istiyordu. Bunun için önce İran’da Tebriz’e gelerek buradaki kuvvetleri itaati altına aldı. Daha sonra dönemin Diyarbakır hakimi Nasrud-devle’nin de ordusuna katılmasıyla birlikte Anadolu’ya giriş yaptı. İlk iş olarak Van civarındaki çeşitli kaleleri ele geçirdi. Van Gölü civarındaki önemli şehirlerden biri olan Erciş’i de kuşattı. Buranın ahalisi yaklaşık bir haftalık kuşatmadan sonra sultana itaat ettiklerini bildirdiler ve şehri teslim ettiler. Zira daha önce Sultan Tuğrul’un girdiği yerlerde neler olduğunu duymuş, olanların kendi başlarına gelmelerini de istemiyorlardı. Bundan dolayı güzel ve değerli hediyelerle birlikte Sultan Tuğrul’un gönlünü kazanmaya çalışan Ercişliler, şehri teslim ettikleri gibi bir de öneride bulundular: “Ey Cihangir sultan! Git Malazgirt şehrini zaptet, biz ve bütün Ermenistan sana tabi olalım” dediler. Belki daha önce yönetimi altında bulundukları Bizans yerine Selçuklular’ı tercih ettiklerinden belki de Sultan Tuğrul’un ve Selçuklular’ın başarısız olmak istemelerinden bilinmez, Sultan Tuğrul’u o dönemlerin en önemli ve büyük şehirlerinden biri olan Malazgirt’I alması için teşvik etmiş oldular.

Malazgirt Önlerindeki Selçuklular ve İşi Bozan Bir Frank Fedaisi

Bizans ordusunu gösteren bir temsili çizim

            Anadolu’nun çeşitli yerlerdeki faaliyetlerinden sonra Sultan Tuğrul nihayet Malazgirt’I kuşattı. Yalnız hiç beklenmedik derecede bir savunmayla karşılaştılar. Daha önce birçok önemli kent ve kaleyi fetheden bu ordu, bu defa oldukça çetin bir savunmayla karşı karşıya kaldı. Kuşatmayı Sultan Tuğrul ve yanındaki beyleri idare ederken, Malazgirt’in savunması da Ermeni asıllı Bizans Valisi Vasil’e emanetti. Kuşatma sırasında Selçuklular mancınık kullanmaktaydı. Kenti savunanlar da mancınık kullanıyordu. Üstelik gayet iyi donanımlı ve tedarikli oldukları için kuşatma da iyice uzamış, bir ayı geçmişti. Sultan Tuğrul idaresindeki ordu hücuma kalkmış ama Vasil’in savunması, Selçuklular’ı püskürtmeyi başarmıştı. Fakat kuşatma uzamaya başlamış, Selçuklular’ın devamlı suretle şehri mancınıkla dövmesi nedeniyle de şehir üzerine bir korku ve panik havası hakim olmaya başlamıştı.

Kimdir Bu Fedai, Getirin Tebrik Edeyim


                İşte bu sebepten ötürü bir çıkış yolu arayan Vasil, Selçuklular’ın mancığının yok edilesi gerektiğini düşündü ve bunu yapması için de bir fedai aramaya başladı. Bütün şehre hitaben: “Mancınığı yakmaya muktedir olan herhangi bir adama, birçok altın, gümüş, at ve katırlar vereceğim. İmparator tarafından da ona rütbe ve mevki verilecektir. Şayet bu adam müslümanlar tarafından öldürülürse mükafat onun oğllarına veya akrabasına verilecektir” diye bir çağrı yaptı. Bu çağrıyı da Avrupa’dan gelme bir Frank ileri atıldı ve “Ben dışarı çıkıp o mancınığı yakacağım. Bu gün ben, kanımı bütün hristiyanların uğruna dökeceğim, çünkü yalnızım ve benim için ağlayacak ne karım ne de çocuklarım vardır” diyerek bir öğle vakti, zırhını ve miğferini giydi. Kuvvetli ve hızlı bir at aldı. Yanına yanıcı maddeleri de aldıktan sonra mızrağının ucuna da bir kağıt geçirdi ve postacı kılığında şehirden çıkarak Selçuklular’ın üzerine doğru atını sürmeye başladı. Karşıdan gelen adamı Selçuklular gördü, fakat mızrağın ucunda kağıt olduğu için postacı zannettiler ve dokunmadılar. Frank fedaisi de bu sayede mancınığın yanına geldi, etrafında şöyle bir turladı. Herhalde mancınığı görünce hayret ediyor, temaşa ediyor diye fedaiye dokunmayan askerler, adam yanındaki yanıcı maddeleri mancınığa atıp tutuşturması üzerine bir telaşla üzerine atıldılar, ama yakalayamadılar ve adam da kaçtı.
Selçuklu kuşatması
               
                Sultan Tuğrul bu durumu haber aldı. Hatta askeri açıdan bu denli başarılı bir operasyonu gerçekleştirmiş olan adamı bularak, cesaretini ve başarısını da mükafatlandırmak istedi ve Vasil’e haber yolladı. Vasil, kendisinin de ödüllendirdiği adamı buldurup teklifi iletti ama adam bunu reddetti. Sultan Tuğrul ise bu cömertliğinin reddedildiğini öğrenince çok öfkelendi. Orduyu tekrar hücuma kaldırdı ama saldırı yine püskürtüldü. Bu son hücumun geri püskürtülmesi şehirlilerin güvenini oldukça tazelemiş ve mutlu olmuş olacak ki mancınığa bir domuz koyup sultanın ordusunun üzerine fırlattılar. Sonra da kaynağın ifadesiyle “Ey sultan, bunu kendine karı yap, biz de Malazgirt şehrini cihaz olarak sana veririz” diye bağırmaya başladılar. Sultan Tuğrul bu duruma karşı haliyle çok hiddetlendi. Hemen emir vererek kendisini Malazgirt’e gelmesi için teşvik eden, yol gösteren Ercişliler’I buldurttu. Hepsinin kafasını kestirdi ve şehir surlarının önüne attırdı. Nitekim kuşatmadan bir türlü sonuç elde edilemiyordu. Tabii ki tek sebep bu değildi, olamazdı da. Fakat kış yaklaşmaya başlamıştı ve devlet içinde bir takım kıpırdanmaların başlaması üzere kuşatmayı kaldırılarak Azerbaycan’a geri dönüldü. Bahar gelince tekrar gelip kuşatmaya devam ederim düşüncesinde olan Sultan Tuğrul, bunun yerine İbrahim Yınal ve Kutalmış ile uğraşmak zorunda kaldığından bir daha geri dönemedi. Ve bu süreçte Bağdat’ta başlayan olaylardan dolayı dikkatini oraya vermek zorunda kalmıştı. Bundan dolayı Selçuklu beylerine vereceği emirler ve görevlendirmelerle Anadolu’da Türk akınlarının devam etmesini sağlayacak, kısa bir süre sonra da görkemli bir şekilde Bağdat’a girerek bütün bu bölgedeki dini ve siyasi gelişmelerin tamamen değişmesini sağlayacaktı.
Share:

0 yorum:

Yorum Gönder

İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar

Tavsiye Edilen Sayfalar