15 Ocak 2017

Zübeyde Hanım ve pek dikkat çekmemiş bağışı…

Zübeyde Hanım ve pek dikkat çekmemiş bağışı…

Zübeyde Hanım
Bugün Türk tarihi ve Türkiye için önemli iki kişinin vefatının seneyi devriyesi: Nazım Hikmet ve Zübeyde Hanım…

Bu yazıda Zübeyde Hanım’ın hayatını anlatmak yerine vefatından iki sene önce, 1921 yılında yaptığı bir bağıştan, vasiyetinden ve bu vasiyetin neden önemli olduğundan bahsedeceğim.

Son dönemi anlatan önemli bir kayıt


Birkaç sene önce Darüşşafaka Cemiyeti, arşivinde tasnif ve düzenleme çalışması yaparken yeni bir belge bulmuş ve bu belgeyi de basına dağıtmıştı. O dönem gazetelerde de yer alan bu belgeye göre Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım, 28 Ekim 1921’de Darüşşafaka kurumuna o dönemin parasıyla 20 bin kuruşluk bir bağış yapmış ve bu bağış karşılığında da aile ile üyeleri ile bazı önemli isimler ve yakınları için Kadir Gecelerinde hatim indirilmesini ve ruhları için dua edilmesini istemişti.

15 Ocak 1923'de vefat eden Zübeyde Hanım'ın
İzmir'deki mezarı

Bir servet değerindeki bağış


Zübeyde Hanım, 1921’de yaptığı bağışı gösteren belgeye göre bugünün parasıyla 2 milyon liraya karşılık gelen 20 bin kuruş gibi çok ciddi bir miktarda bağış yapmıştı. Bu bağışı karşılığındaysa, her sene Kadir Gecesi Darüşşafaka öğrencileri tarafından hatim indirilmesi, indirilen hatmin ve edilen duaların sevabının belgede adı geçenlerin ruhlarına gönderilmesini istemiş, Darüşşafaka öğrencilerine de her sene o mevsimin taze meyvelerinin dağıtılması şartı koymuştu.

Dikkatten kaçan sevap listesi


Zübeyde Hanım'ın vasiyetnamesinin aslı
Maalesef maddiyatçı ve magazin sever bir yapımız olduğu için bu haberi yapan gazetelerin ve yazarların birkaçı dışında gözden kaçan bir ayrıntı vardı; Zübeyde Hanım’ın ruhlarına dua isteyerek verdiği isim listesi, Atatürk’ün diğer kardeşlerini, bilinmeyen pek çok akrabasını ve son dönem Osmanlı’sı ile genç Cumhuriyet’in “sosyete” yani önemli isimlerinin bir listesini içeriyordu. Fakat bu durum dikkat çekmemiş, vasiyetin bugünkü karşılığı olan 2 milyon lira rakamı üzerinde durulmuştu.

Verilen isim listesinde haliyle o tarihlerde hayatta bulunan Atatürk yani o dönemki ismiyle Mustafa Kemal ve kardeşi Makbule Hanım bulunmuyorlar. Listeye göre çok erken vefat ettikleri için daha önce Atatürk’ün pek bilinmeyen dört kardeşi daha var: kızkardeşleri İsmet ve Naciye ile erkek kardeşleri Ömer ve Ahmet. Ailede o dönemde birde hayatta olmayan Rabia adında manevi bir evlat daha bulunuyor. Belgede ayrıca “Ali” olarak bahsi geçen Atatürk’ün babası ve Zübeyde Hanım’ın ilk eşi Ali Rıza Bey’in dışında Atatürk’ün pek de tasvip etmediği bilinen ikinci evliliğini yaptığı, ikinci eşi Ragıp Bey’in ismiyle birlikte onun tarafından olan akrabaları ve vefat etmiş olan Ali Rıza Bey’in ve kendi akrabalarının isimleri de bulunuyor.
Not: Atatürk’ün tam olarak soyağacını öğrenmek isteyenler, Mehmet Ali Öz’ün Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Soy Kütüğü adlı kitabına başvurabilirler.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Soy Kütüğü - Mehmet Ali Öz

Daha önce bulunup çevirisi yapılmış


Bahsi geçen belge, yani Zübeyde Hanım’ın vasiyetnamesi aslında daha önce bulunmuş, noter tasdikli olarak çevirisi yaptırılmış ve tekrar arşive konulmuş. 1968’de arşivden çıkarılan belge, noter tasdikli olarak o dönemin diline göre çevrilmiş ve tekrar arşive konulmuş.

Darüşşafaka Cemiyeti, Zübeyde Hanım’ın vasiyetini yerine getiriyor. Bu vasiyeti de bir gelenek haline getirerek, Zübeyde hanım ve şuan hayatta olmayan diğer bağışçıları adına her yıl Erenköy Galip Paşa Camii’nde Kuranı Kerim ve Mevlid okutup hatim indirerek duası yapılıyor, yapılan duanın sevabı da Zübeyde Hanım’ın vasiyetinde istediği üzere önce peygamberimize, sonra ehlibeyte, daha sonra enbiyalara, ilk dört halifeye, evliyalara, bütün müminlere ve şehitlerin ruhuna gönderildikten sonra ismi listede bulunan aile üyelerinin ruhlarına gönderiliyor. Pek dikkatimizi çekmese de her sene yapılan bu anmanın bir listesi Hürriyet gazetesinde yayınlanıyor.
Geleneksel olarak her sene Hürriyet'te yayınlanan Mevlid ilanı ve isim listesi

Aşağıda Zübeyde Hanım’ın vasiyetnamesini Murat Bardakçı’nın çevirisi ve 1968 noter tasdikli çevirisini görüp okuyabilirsiniz.
Vefatının 94. Yıldönümü vesilesiyle, bir ülkenin ve milletin kaderinin değişmesine vesile olan bu büyük hanımın ve vasiyetinin önemini vurgulamak istedim. Kendisini bir kez daha rahmetle anıyoruz.

“Hicrî 1340 senesi Rebiülevvel ayının 27. Pazartesi gününe rastlayan Rumî 1337 yılı Ekim ayının 28. günü, Darüşşafaka’da, Ankara Hükümeti Büyük MilletMeclisi Reisi ve Anadolu Kuvâ-yı Milliye Başkumandanı Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri’nin valideleri Zübeyde ve halaları Emine Hanımlar ile Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye (İslamî Eğitim Cemiyeti) Müdürü Cemil,Darüşşafaka Müdürü Ali Kâmi ve Dışişleri Bakanlığı Selânik Konsolosluğu memurlarından Cemal Beyler hazır bulundular. Zübeyde Hanımefendi, her sene Ramazan ayının Kadir Gecesi’nde Darüşşafaka öğrencileri tarafındanKur’anın hatmedilmesiyle sevapları önce peygamberimiz efendimiz hazretlerinin mübarek ruhlarına, daha sonra peygamberimizin ehlibeytine, enbiyâlara, ilk dört halifeye, evliyalara, bütün mü’minlere, şehidlerin temizruhlarına ve Zübeyde Hanımefendi’nin pederleri Feyzullah Efendi, valideleri Ayşe ve kardeşi Hüseyin Efendiler ile teyzeleri Fatma, büyük valideleri Emetullah, anneanneleri Emine, kayınvalideleri Ayşe, görümceleri Hatice, kızları İsmet ve Naciye, manevî kızları Rabia Hanımlar ile küçük oğulları Ömer ve Ahmed’in ruhlarına gönderilmesi şartıyla, Allah için, sevabına 20 bin kuruşu, İslamî Eğitim Cemiyeti tarafından işletilmesi şartıyla teberru ettiler.Elde edilecek gelirden, yılda bir defa öğrencilere mevsim meyveleridağıtılacak ve bağışın gerekleri, Darüşşafaka’da müdürlük yapacak olan kişiler tarafından yerine getirilecektir.Sözkonusu bağış makbuz mukabilinde teslim edilmiş, Darüşşafaka Müdürü Ali Kâmi Bey bağışın şartlarını kabul etmiş, durum İslamî Eğitim Cemiyeti ileDarüşşafaka’nın defterlerine aynen kaydedilmiş ve Zübeyde Hanımefendi Hazretleri’ne de bu belge verilmiştir. 28 Ekim 1921. Darüşşafaka Müdürü Ali Kâmi. Mustafa Kemal Paşa’nın validesi Zübeyde.Şahitler: Dışişleri Bakanlığı Selânik Konsolosluğu memurlarından Cemal.İslamî Eğitim Cemiyeti Müdürü Cemil.Özel deftere kaydolması, diğer senetlerle ve mahkeme kararları ile beraber kasada saklanması için muhasebeye. 21 Aralık 1921”.


Zübeyde Hanım'ın vasiyetnamesinin 1968 noter tasdikli o günkü dile çevirisi

Share:

0 yorum:

Yorum Gönder

Tavsiye Edilen Sayfalar